DOI: https://doi.org/10.24144/2523-4498.2(41).2019.184448

ОБРАЗ МАДЯРІВ-КОЧІВНИКІВ У ПОЛЬСЬКОМУ ІСТОРІОПИСАННІ XI–XV СТОЛІТЬ

Iryna Tymar, Myroslav Voloshchuk

Анотація


Стаття присвячена образу кочових мадярів (угрів) у польському середньовічному історіописанні ХІ–XV ст. Формування літературної традиції в державі Пястів ХІ–ХІІІ ст. відбувалося й під впливом західних хронік та анналів. Підкреслюється, що прибулі на рубежі ІХ–Х ст. до Паннонії номади були одними з перших, з якими познайомилися у ранній державі династії Пястів. Про це свідчать фрагментарні, дещо пізніші за походженням джерела. Однак із постанням Угорського королівства, мадярська частина якого (у розумінні адептів попереднього кочового способу життя), репрезентована не лише спадкоємцями роду Арпада, була дуже впливовою, оцінки і ставлення до угрів у польських інтелектуальних колах суттєво змінилися. Зберігаючи в характеристиках сусідів подекуди характерні їм дочасні окреслення доби honfoglalás, із властивою роллю Аттіли, автори польських анналів і хронік ХІ–XIV ст. здебільшого апелювали до сучасних їм міждинастичних стосунків і мало «пригадували» мадярське кочове минуле. Однак все таки окремі сюжети читаються. Головно йшлося про термінологічні запозичення в окресленні мадярів (угрів), рефлексії щодо їхнього походження тощо. Сумішшю термінологічної та оціночної компіляцій свідчень про ранніх мадярів (угрів) стали «Annales» найвидатнішого польського автора XV ст. Яна Длугоша. Пізньосередньовічний автор, вживаючи досі не уцілілі матеріали (зокрема й цілі літописні зведення), спробував запропонувати ціліснішу картину кочового світу, з яким підтримували контакти Пясти. Певною мірою він мусів звернути увагу й на мадярський світ Паннонії кінця ІХ–Х ст. та новопосталого близько 1000 р. Угорського королівства. Запропоновані статистичні показники статті дозволяють прослідкувати певну еволюцію динаміки окреслень номадів польськими авторами ХІ–XV ст.


Ключові слова


польське історіописання; хроніки; аннали; Пясти; номади; мадяри (угри); Угорське королівство; Ян Длугош.

Повний текст:

PDF

Посилання


Annales Fuldenses, 1826, ed. G. H. Perts, Monumenta Germaniae historica (далі – MGH). Scriptores, Hannoverae : Impensis Bibliopolii Avlici Hahniani, t. 1, s. 337–415. (in Latin).

Annales Mettenses priores, 1905, recognovit B. de Simson, MGH. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum ex Monumentis Germaniae Historicis separatium editi, Hannoverae et Lipsiae : Impensis Bibliopolii Hahniani, t. 10, 119 s. (in Latin).

Artamonov, M. I. 1962, Istoriya khazar [The history of Khazars], Leningrad : Izdatelstvo Gosudarstvennogo Ermitazha, 521 s. (in Russian).

Augustyn ze Stargardu, zwany niegdyś Angelusem. Protokół, 2008, przeł. E. Buszewicz, Stargard : Miseum, 138 s. (in Polish).

Balzer, O., 1934. Studium o Kadłubku, Pisma pośmiertne Oswalda Balzera, Lwów : Wyd-wo Towarzystwa Naukowego we Lwowie, t. 1, s. 97–140. (in Polish).

Banaszkiewicz, J., 1979. Kronika Dzierzwy XIV-wieczne kompendium historii ojczystej, Wrocław ; Warszawa ; Kraków ; Gdańsk : PAU, 188 s. (in Polish).

Bertényi, I. A., 1996. Magyar szent korona Magyarország cimere és zászlaja, Budapest : Kossuth Könyvkiadó, 229 s. (in Polish).

Bibikov, M. V. 1998, Vizantiyskiy istorik Ioann Kinnam o Rusi i narodakh Vostochnoy Evropy (teksty, perevod, kommentariy) [The Byzantian historian Ioann Kinnam about the Rus’ and the nations of East Europe (texts, translations, commentaires)], Moskva : Ladonir, 186 s. (in Russian).

Boguphali II episcopi Posnaniensis Chronicon Poloniae, cum continuatione Basconis custodis Posnaniensis, 1872, opr. W. A. Maciejowski, Monumenta Poloniae historica (далі – MPH), Lwow : Nakładem własnym, t. 2, s. 449–600. (in Latin).

Chronica Polonorum Magistri Vincentii dicti Kadlubek, 1994, ed. M. Płezia, Kraków : PAU, 212 s. (in Latin).

Chronica Polonorum Vincentii Cracoviensis episcopi, 1872, MPH, wyd. A. Bielowski, Lwow : Nakładem własnym, t. 2, s. 193–453. (in Latin).

Chronica Polonorum, 1878, ed. Dr. L. Ćwikliński, MPH, Lwów : Komisja księgarni Gubrynowicza i Schmidta, t. 3, s. 578–656. (in Latin).

Chronicarum quae dicintur Fredegarii scholastici, IV, 48, 1888, ed. B. Krusch, MGH. Scriptores rerum Merovingicarum,Hannover : Impensis Bibliopoli Hahniani, t. 2, 579 s. (in Latin).

Chronici Hungarici compositio saeculi XIV, 1937, ed. A. Domanovszky, Scriptores rerum Hungaricarum (далі – SRH), Budapestini : Typographiae Reg. Universitatis Litter. Hung. sumptibus, t. 1, s. 217–506. (in Latin).

Chronicon Hungarico-Polonicum, 1938, ed. J. Deér, SRH, Budapestini : Typographiae Reg. Universitatis Litter. Hung. sumptibus, t. 2, s. 289–320. (in Latin).

Chronicon pontificum et imperatorum, 2008, textus Latinus iuxta editionem L. Weiland ; in linguam Polonicam transtulerunt A. Fabiańska et J. Soszyński, Kęty : Wyd-wo Marek Derewiecki, 456 s. (in Latin).

Constantine Porphyrogenitus, 1967. De administrando imperio, ed. Gy. Moravcsik, Washington : Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies, 347 p. (in Latin).

Cronica Poloniae Maioris, 1970, rec. et annot. B. Кürbis, MPH. Seria II, Warszawa : PWN, t. 8, 248 s. (in Latin).

Dlugossi, Ioannis, 1964. Annales, ed. curavit et scripsit I. Dąbrowski ; textum recensuit atque praefatione instruxit V. Semkowicz-Zaremba ; comment. conferunt C. Pieradska, B. Modelska-Strzelecka, Varsaviae : PWN, t. 1–2, 466 s. (in Latin).

Dlugossi, Ioannis, 1970. Annales seu cronicae incliti regni Poloniae, ed. curavit et scripsit I. Dąbrowski ; textum recensuit atque praefatione instruxit V. Semkowicz-Zaremba ; comment. conferunt C. Pieradska, B. Modelska-Strzelecka, Varsaviae : PWN, t. 3–4, 496 s. (in Latin).

Dlugossi, Ioannis, 1973. Annales, ed. curavit et scripsit I. Dąbrowski ; textum recensuit atque praefatione instruxit V. Semkowicz-Zaremba ; comment. conferunt C. Pieradska, B. Modelska-Strzelecka, Varsaviae : PWN, t. 5–6, 431 s. (in Latin).

Długosza, Jana, 2009. Roczniki, red. i wstępem opatrzył J. Dąbrowski ; tekst łac. ustaliła i przedm. zaopatrzyła W. Semkowicz-Zarembina ; koment. do tekstu pol. oprac. K. Pieradzka i B. Modelska-Strzelecka ; na jęz. pol. przeł.: St. Gawęda et al. ; tekst pol. przejrzał M. Plezia, Warszawa : PWN, t. 1–2, 448 s. (in Polish).

Długosza, Jana, 2009. Roczniki, kom. red.: Z. Kozłowska-Budkowa et al. ; oprac. tekstu łac. D. Turkowska i M. Kowalczyk ; przekł. na jęz. pol. J. Mrukówna ; red. i koment. K. Pieradzka, Warszawa : PWN, t. 3–4, 443 s. (in Polish).

E Gervasii Tilleberiensis, 1885. Otiis imperialibus, ed. F. Liebermann, R. Pauli, MGH Scriptores, Hannoverae : Impensis Bibliopolii Hahniani, t. 27, s. 359–394. (in Latin).

Frederii et Aliorum Chronica, 1888, ed. B. Krusch, MGH. Scriptorum Rerum Merovingicarum, Hannoverae : Impensis Bibliopolii Hahniani, t. 2, 579 s. (in Latin).

Gall Anonymi, 1952. Cronicae et Gesta ducum sive Principum polonorum, ed. C. Maleczyński, MPH. Seria nova, Kraków : PAU, t. 2, 198 s. (in Latin).

Galla kronika, 1864, MPH, wyd. A. Bielowski, Lwow : Nakładem własnym, t. 1, s. 379–484. (in Latin).

Gerhardi vita S. Oudalrici episcopi Augustani, 1841, edidit D. G. Waitz, MGH Scriptorum, Hannoverae : Impensis Bibliopolii Avlaci Hahniani, t. IV, s. 377–428 (in Latin).

Gesta Principum polonorum, 2003. The deeds of the Princes of the Poles, trans. and annot. by P. W. Knoll, F. Schaer, Budapest ; New-York : CEU Press, 384 p. (in Latin).

Golden, Peter B., 1992. An Introduction to the History of the Turkic Peoples. Ethnogenesis and State-Formation in Medieval and Early Modern Eurasia and the Middle East, Wiesbaden : Otto Harrassowitz, 483 p. (in English).

Gotifredi, Viterbiensis. Pantheon, 1872, MGH. Scriptorium, ed. G. H. Pertz, Hannoverae : Impensis Bibliopoli Avlici Hahniani, t. 22, s. 107–307. (in Latin).

Grabski, A. F., 1964. Polska w opiniach obcych (X–XIII w.), Warszawa : PAN, 414 s. (in Polish).

Grzesik, R., 1993. Attyla a Słowianie. Przyczynek do wyobrażenia o kontaktach huńsko-słowiańskich w średniowiecznych źródłach narracyjnych, Roczniki Historyczne. r. 59, s. 33–42. (in Polish).

Grzesik, R., 1993. Kronika węgiersko-polska. Z dziejów polsko-węgierskich kontaktów kulturalnych w Średniowieczu, Poznań : Wyd-wo Poznańskiego Tawarzystwa Przyjaciół Nauk, 252 s. (in Polish).

Grzesik, R., 2003. Obraz stosunków polsko-węgierskich w czasach piastowskich w rocznikach polskich, Studia źródłoznawcze, r. 41, s. 1–18. (in Polish).

Grzesik, R., 2003 Polska Piastów i Węgrzy Arpadów we wzajemnej opinii (do 1320 roku), Warszawa : Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy przy IS PAN, 239 s. (in Polish).

Gyӧrffy, Gy., 2003. Święty Stefan I. Król Węgier i jego Dzieło, przeklad T. Kapturkiewicz, Warszawa : Oficyna Wydawnicza RYTM, 793 s. (in Polish).

Historia Królestwa Słowian czyli Latopis Popa Duklanina, 1988, opr. J. Leśny, Warszawa : PAN, 246 s. (in Polish).

Homza, M., 2009. Uhorsko-poľská kronika. Nedocenený prameň k dejinám strednej Európy, Bratislava : Libri Historiae, Post Scriptum, 223 s. (in Slovakian).

Iordanis. De origine artibusque getarum [онлайн]. Доступно: http://www.thelatinlibrary.com/ (14.05.2014) (in Latin).

Ipatiyevskaya letopis [The Hypatian Codex], 1998. Polnoye sobraniye russikh letopisey, predisl. B. Klossa. t. 2, Moskva : ARK, 648 s. (in Russian).

Johannes de Thurocz, 1985. Chronica Hungarorum, ed. E. Galántai, J. Kristó, Budapest : Akademiai Kiadó, t. 1, 331 s. (in Latin).

Kertész, N., 1997. Mityczne dzieciństwo narodu węgierskiego. Kariera literacka Arpada i Attyli na przełomie XVIII–XIX wieku, Polska i Węgrzy w kulturze i cywilizacji Europejskiej, red. J. Wyrozumski, Kraków : Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie, Seria Nauka, № 7, s. 195–202. (in Polish).

Kovács, É., Lovag, Zs. 1980. A Magyar koronázási jelvények, Budapest : Corvina, 97 l. (in Hungarian).

Kronika Wégiersko-Polska, 1864, opr. S. Pilat, MPH, Lwów : Nakładem własnym, t. 1, s. 485–515. (in Latin).

Kӧrmendy, A., 1990. Świadomość narodowa i państwowa na Węgrzech w średniowieczu. Stan badań, Państwo, naród, stany w świadomości wieków Średnich, red. naukowa A. Gieysztor i Sł. Gawlas, Warszawa : PWN, wyd. 1, s. 100–110. (in Polish).

Кürbisowna, B., 1959. Dziejopisarstwo Wielkopolskie XIII i XIV wieku, Warszawa : PWN, 301 s. (in Polish).

Lev, Mudryy, 2012. Taktika Lva [The tactic of Lev], izd. podgotovil V. V. Kuchma ; otv. red. N. D. Barabanov, Sankt-Peterburg : Aleteyya, 368 s. (in Russian).

Litavrin, G. G., 1976. Nekotoryye osobennosti etnonimov v vizantiyskikh istochnikakh [Some features of the ethnonyms in the Byzantine sources], Voprosy etnogeneza i etnicheskoy istorii slavyan i vostochnykh romantsev (metodologita i istoiografiya), otv. red. V. D. Korolyuk, Moskva : Nauka, s. 198–217. (in Russian).

Miersuae Chronicon, 1872. MPH, wyd. A. Bielowski, Lwow : Nakładem własnym, 1872, t. 2, s. 143–192. (in Latin).

Mistrz, Wincenty (tzw. Kadłubek), 1996. Kronika Polska, opr. B. Kürbis, Wrocław ; Warszawa ; Kraków : Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 322 s. (in Polish).

Mistrz, Wincenty (tzw. Kadłubek), 2010. Kronika Polska, red. nauk. S. Sierpowski, Kraków : Marketing Room Polska, 269 s. (in Polish).

Moravcsik, Gy., 1958. Byzantinoturcica, Berlin : Akademie-Verlag, t. 2, aufl. bd. 2, 376 s. (in German)

Nawrocki, A., 1988. Szamanizm i Węgrzy, Warszawa : ISKRY, 191 s. (in Polish)

Ottonis episcopi Frisingensis chronica sive historia de duabus civitatibus, 1912, ed. A. Hofmeister, MGH. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatism editi, Hannoverae ; Lipsiae : Impensis Bibliopolii Hahniani, t. 45, 544 s. (in Latin).

P. magistri, qui Anonymus dicitur, 1937. Gesta Hungarorum, praefatus est textumgue recensuit E. Jakubovich, annotations exegeticas adiecit D. Pais, SRH, ed. E. Szentrpétery, Budapestini : Typographiae Reg. Universitatis Litter. Hung. sumptibus, t. 1, s. 13–118. (in Latin).

Pauli, 1878. Historia Langobardorum, ed. L. Bethmann, G. Waitz, MGH. Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum saec. VI–IX, Hannoverae : Impensis Bibliopoli Hahniani, 1878, t. 1, s. 12–192. (in Latin).

Perényi, J., 1973. Ugry v «Povesti vremennykh let» [The Hungarians in the «Tale of Bygone Years»], Letopisi i khroniki 1973. Pamyati A. N. Nasonova, Moskva : Nauka, s. 92–102. (in Russian).

Pesn’ o Nibelungakh [The Nibelungenlied], 1972, per. i prim. Y. B. Korneva, Sankt-Peterburg: Nauka, 344 с. (in Russian).

Pletneva S. A., 1990. Polovtsy [The Cumanians], Moskva : Nauka, 210 s. (in Russian).

Pletneva, S. A., 1986. Khazary [The Khazars], Moskva : Nauka, 92 s. (in Russian).

Rocznik kapitulny krakowski, 1872, MPH, wyd. A. Bielowski, Lwów : Nakładem własnym, t. 2, s. 1–78. (in Latin).

Rocznik Wielkopolski, 1961, MPH, ed. A. Małecki, W. Kętrzyński, X. Liske, Warszawa : PWN, t. 3, s. 7–42. (in Latin).

Shchaveleva, N. I., 1990. Pol’skiye latinoyazychnye srednevekovyye istochniki: teksty, perevod, kommentariy [The Polich latinlanguage sources: texts, translation, commentaires], Moskva : Nauka, 218 с. (in Russian).

Shusharin, V. P., 1997. Ranniy etap etnicheskoy istiriyi vengrov [The early period of the ethnic history of the Hungarians], Moskva : ROSSPEN, 512 s. (in Russian).

Simonis de Kéza, 1937. Gesta Hungarorum, A. Domanovsky, SRH, edendo opera praefuit I. Szentpétery, Budapestini : Academia Litter. Hungarica atque Societate Histor. Hungarica in partem impensarum venientibus Typographiae Reg. Universitatis Litter. Hung Sumptibus, t. 1, s. 129–194. (in Latin).

Simonis de Kéza, 1999. Gesta Hungarorum, ed. L. Veszprémy, Budapest : CEUPRESS, 235 s. (in Latin).

Spinei, V., 2008. The Cuman bishopric – genesis and evolution, The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans (450–1450), ed. F. Curta, Leiden ; Boston : Brill, s. 413–456.

Sroka, S., 2002. A. Wokół kontaktów dawnych ziem węgierskich z Polską w średniowieczu, Budgoszcz : Homini, 133 s. (in Polish).

Strzelczyk, J., 1970. Gerwazy z Tilbury. Stadium z dziejów uczoności geograficznej w Średniowieczu, Wrocław ; Warszawa ; Kraków : PAN, 324 s. (in Polish).

Strzelczyk, J., 2007. Mity, podania i wierzenia dawnych słowian, Poznań : REBIS, 264 s. (in Polish).

Strzelczyk, J., 1987. Od Prasłowian do Polaków. Dzieje narodu i Państwa Polskiego, Kraków : Krajowa Agencja Wydawnicza, 79 s. (in Polish).

Strzelczyk, J., 1992. Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa : PAN, 392 s. (in Polish).

Strzelczyk, J., 1977. Wandalowie, Słownik Starożytności Słowiańskich. Encyklopedyczny zarys kultury słowian od czasów najdawniejszych do schyłku wieku XII, pod. red. G. Labudy i Z. Stiebera, Wrocław ; Warszawa ; Kraków ; Gdańsk : PAN, t. 6. s. 313. (in Polish).

Székely, Gy., 1988. Węgierskie symbole państwowe w dobie Średniowiecza, ich związki z Bizancjum oraz wartości ideowe, Kwartalnik historyczny, r. 95, № 4, s. 21–33. (in Polish).

Szúcs, J., 1999. Theoretical elements in Master Simon of Kéza’s Gesta Hungarorum (1282–1285), Simonis de Kéza. Gesta Hungarorum, ed. and transl. L. Veszprémy, Budapest : CEUPRESS, s. XXIX–CII.

Szúcs, J., 1988. Wykład pradziejów węgierskich w Gesta Hungarorum Szymona Kézaiego (1282–1285), Kwartalnik Historyczny, r. 95, № 4, s. 35–62. (in Polish).

Świętosławski, W., 2006. Ślady koczowników Wielkiego Stepu z X, XI i XII wieku w dorzeczach Wisły i Odry, Lódz : Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 160 s. (in Polish).

Theophylact Simocatta, 2005. Istoriya [The history], Vekikaya Stepv antichnych i vizantiyskikh istochnikakh: Sbornik materialov, sostavleniye i red. A. N. Garkavca, Almaty : Baur, s. 583–638. (in Russian).

Tyszkiewicz, L., 2004. A. Hunowie w Europie. Ich wpływ na Cesarstwo Wschodnie i Zachodnie oraz na ludy barbarzyńskie, Wrocław : Wy-wo Uniwersytetu Wrocławskiego, 202 s. (in Polish).

Ulewicz, T., 1950. Sarmacja. Studium z problematyki słowiańskiej XV i XVI w., Kraków : Biblioteka Studium Słowiańskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, 211 s. (in Polish).

Valay de Sz., 1976. Corona Regia – Corona Regni – Sacra Corona, Ungarm Jahrburch, № 7, s. 37–64. (in Hungarian).

Velikaya khronika o Polshe, Rusi i ikh sosedyach ХІ–ХІІІ vv.: (perevod i kommentariy) [The Great Chronicle about Polad, Rus’ and their neighbors] 1987, pod red. V. L. Yanina, Moskva : Izdatelstvo Moskovskogo universiteta, 264 s. (in Russian).

Widukindi monachi corbeiensis Rerum gestarum Saxonicarum, 1935. Libri tres, MGH : Scriptores Rerum Germanicarum in usum scholarum separatism editi, ed. G. Waitz, K. A. Kehr, Hannoverae : Impensis Bibliopoli Hahniani, t. 60, s. 1–154. (in Latin).

Yordan, 2005. O proiskhozhdenii i deyaniyach getov [About about the origin and deeds of the Goths], Vekikaya Stepv antichnych i vizantiyskikh istochnikakh: Sbornik materialov, sostavleniye i red. A. N. Garkavca, Almaty : Baur, s. 1255–1282. (in Russian).

Żywot Św. Stefana króla Węgier czyli Kronika Węgiersko-Polska, 2003, preł., wstęp i kom. R. Grzesik, Warszawa : DIG, 128 s. (in Polish).


Пристатейна бібліографія ГОСТ


Annales Fuldenses, 1826, ed. G. H. Perts, Monumenta Germaniae historica (далі – MGH). Scriptores. Hannoverae : Impensis Bibliopolii Avlici Hahniani, t. 1, s. 337–415.

 

Annales Mettenses priores, 1905, recognovit B. de Simson, MGH. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum ex Monumentis Germaniae Historicis separatium editi. Hannoverae et Lipsiae : Impensis Bibliopolii Hahniani, t. 10. 119 s.

 

Augustyn ze Stargardu, zwany niegdyś Angelusem. Protokół, 2008, przeł. E. Buszewicz. Stargard : Miseum, 138 s.

 

Balzer, O., 1934. Studium o Kadłubku, Pisma pośmiertne Oswalda Balzera, Lwów : Wyd-wo Towarzystwa Naukowego we Lwowie, t. 1, s. 97–140.

 

Banaszkiewicz, J., 1979. Kronika Dzierzwy XIV-wieczne kompendium historii ojczystej, Wrocław ; Warszawa ; Kraków ; Gdańsk : PAU, 188 s.

 

Bertényi, I. A., 1996. Magyar szent korona Magyarország cimere és zászlaja, Budapest : Kossuth Könyvkiadó, 229 s.

 

Boguphali II episcopi Posnaniensis Chronicon Poloniae, cum continuatione Basconis custodis Posnaniensis, 1872, opr. W. A. Maciejowski, Monumenta Poloniae historica (далі – MPH), Lwow : Nakładem własnym, t. 2, s. 449–600.

 

Chronica Polonorum Magistri Vincentii dicti Kadlubek, 1994, ed. M. Płezia, Kraków : PAU, 212 s.

 

Chronica Polonorum Vincentii Cracoviensis episcopi, 1872, MPH, wyd. A. Bielowski, Lwow : Nakładem własnym, 1872. t. 1, s. 193–453.

 

Chronica Polonorum, 1878, ed. Dr. L. Ćwikliński, MPH. Lwów : Komisja księgarni Gubrynowicza i Schmidta, t. 3, s. 578–656.

 

Chronicarum quae dicintur Fredegarii scholastici, IV, 48, 1888, ed. B. Krusch, MGH. Scriptores rerum Merovingicarum, Hannover : Impensis Bibliopoli Hahniani, t. 2, 579 s.

 

Chronici Hungarici compositio saeculi XIV, 1937, ed. A. Domanovszky, Scriptores rerum Hungaricarum (далі – SRH), Budapestini : Typographiae Reg. Universitatis Litter. Hung. sumptibus, t. 1, s. 217–506.

 

Chronicon Hungarico-Polonicum, 1938, ed. J. Deér, SRH, Budapestini : Typographiae Reg. Universitatis Litter. Hung. sumptibus, t. 2, s. 289–320.

 

Chronicon pontificum et imperatorum, 2008, textus Latinus iuxta editionem L. Weiland ; in linguam Polonicam transtulerunt A. Fabiańska et J. Soszyński, Kęty : Wyd-wo Marek Derewiecki, 456 s.

 

Constantine Porphyrogenitus, 1967. De administrando imperio, ed. Gy. Moravcsik, Washington : Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies, 347 p.

 

Cronica Poloniae Maioris, 1970, rec. et annot. B. Кürbis, MPH. Seria II, Warszawa : PWN, t. 8, 248 s.

 

Dlugossi, Ioannis, 1964. Annales, ed. curavit et scripsit I. Dąbrowski ; textum recensuit atque praefatione instruxit V. Semkowicz-Zaremba ; comment. conferunt C. Pieradska, B. Modelska-Strzelecka, Varsaviae : PWN, t. 1–2, 466 s.

 

Dlugossi, Ioannis, 1970. Annales seu cronicae incliti regni Poloniae, ed. curavit et scripsit I. Dąbrowski ; textum recensuit atque praefatione instruxit V. Semkowicz-Zaremba ; comment. conferunt C. Pieradska, B. Modelska-Strzelecka, Varsaviae : PWN, t. 3–4, 496 s.

 

Dlugossi, Ioannis, 1973. Annales, ed. curavit et scripsit I. Dąbrowski ; textum recensuit atque praefatione instruxit V. Semkowicz-Zaremba ; comment. conferunt C. Pieradska, B. Modelska-Strzelecka, Varsaviae : PWN, t. 5–6, 431 s.

 

Długosza, Jana, 2009. Roczniki, red. i wstępem opatrzył J. Dąbrowski ; tekst łac. ustaliła i przedm. zaopatrzyła W. Semkowicz-Zarembina ; koment. do tekstu pol. oprac. K. Pieradzka i B. Modelska-Strzelecka ; na jęz. pol. przeł.: St. Gawęda et al. ; tekst pol. przejrzał M. Plezia, Warszawa : PWN, t. 1–2, 448 s.

 

Długosza, Jana, 2009. Roczniki / kom. red.: Z. Kozłowska-Budkowa et al. ; oprac. tekstu łac. D. Turkowska i M. Kowalczyk ; przekł. na jęz. pol. J. Mrukówna ; red. i koment. K. Pieradzka, Warszawa : PWN, t. 3–4, 443 s.

 

E Gervasii Tilleberiensis, 1885. Otiis imperialibus, ed. F. Liebermann, R. Pauli, MGH Scriptores, Hannoverae : Impensis Bibliopolii Hahniani, t. 27, s. 359–394.

 

Frederii et Aliorum Chronica, 1888, ed. B. Krusch, MGH. Scriptorum Rerum Merovingicarum, Hannoverae : Impensis Bibliopolii Hahniani, t. 2, 579 s.

 

Gall, Anonymi, 1952. Cronicae et Gesta ducum sive Principum polonorum, ed. C. Maleczyński, MPH. Seria nova, Kraków : PAU, t. 2,198 s.

 

Galla kronika, 1864, MPH, wyd. A. Bielowski, Lwow : Nakładem własnym, t. 1, s. 379–484.

 

Gerhardi vita S. Oudalrici episcopi Augustani, 1841, edidit D. G. Waitz, MGH Scriptorum, Hannoverae : Impensis Bibliopolii Avlaci Hahniani, t. IV, s. 377–428.

 

Gesta Principum polonorum, 2003. The deeds of the Princes of the Poles, trans. and annot. by P. W. Knoll, F. Schaer, Budapest ; New-York : CEU Press, 384 p.

 

Golden, Peter B., 1992. An Introduction to the History of the Turkic Peoples. Ethnogenesis and State-Formation in Medieval and Early Modern Eurasia and the Middle East, Wiesbaden : Otto Harrassowitz, 483 p.

 

Gotifredi Viterbiensis. Pantheon, 1872, MGH. Scriptorium, ed. G. H. Pertz, Hannoverae : Impensis Bibliopoli Avlici Hahniani, t. 22, s. 107–307.

 

Grabski, A. F., 1964. Polska w opiniach obcych (X–XIII w.), Warszawa : PAN, 414 s.

 

Grzesik, R., 1993. Attyla a Słowianie. Przyczynek do wyobrażenia o kontaktach huńsko-słowiańskich w średniowiecznych źródłach narracyjnych, Roczniki Historyczne, r. 59, s. 33–42

 

Grzesik, R., 1993. Kronika węgiersko-polska. Z dziejów polsko-węgierskich kontaktów kulturalnych w Średniowieczu, Poznań : Wyd-wo Poznańskiego Tawarzystwa Przyjaciół Nauk, 252 s.

 

Grzesik, R., 2003. Obraz stosunków polsko-węgierskich w czasach piastowskich w rocznikach polskich, Studia źródłoznawcze, r. 41. s. 1–18.

 

Grzesik, R., 2003 Polska Piastów i Węgrzy Arpadów we wzajemnej opinii (do 1320 roku), Warszawa : Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy przy IS PAN, 239 s.

 

Gyӧrffy, Gy., 2003. Święty Stefan I. Król Węgier i jego Dzieło, przeklad T. Kapturkiewicz, Warszawa : Oficyna Wydawnicza RYTM, 793 s.

 

Historia Królestwa Słowian czyli Latopis Popa Duklanina, 1988, opr. J. Leśny. Warszawa : PAN, 246 s.

 

Homza, M., 2009. Uhorsko-poľská kronika. Nedocenený prameň k dejinám strednej Európy, Bratislava : Libri Historiae, Post Scriptum, 223 s.

 

Iordanis. De origine artibusque getarum [онлайн]. Доступно: http://www.thelatinlibrary.com/ (14.05.2014)

 

Johannes de Thurocz, 1985. Chronica Hungarorum, ed. E. Galántai, J. Kristó, Budapest : Akademiai Kiadó, t. 1, 331 s.

 

Kertész, N., 1997. Mityczne dzieciństwo narodu węgierskiego. Kariera literacka Arpada i Attyli na przełomie XVIII–XIX wieku, Polska i Węgrzy w kulturze i cywilizacji Europejskiej, red. J. Wyrozumski, Kraków : Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie, Seria Nauka, № 7, s. 195–202.

 

Kovács, É., Lovag Zs. 1980. A Magyar koronázási jelvények, Budapest : Corvina, 97 l.

 

Kronika Wégiersko-Polska, 1864, opr. S. Pilat, MPH. Lwów : Nakładem własnym, t. 1, s. 485–515.

 

Kӧrmendy, A., 1990. Świadomość narodowa i państwowa na Węgrzech w średniowieczu. Stan badań, Państwo, naród, stany w świadomości wieków Średnich, red. naukowa A. Gieysztor i Sł. Gawlas, Warszawa : PWN, wyd. 1, s. 100–110.

 

Кürbisowna, B., 1959. Dziejopisarstwo Wielkopolskie XIII i XIV wieku, Warszawa : PWN, 301 s.

 

Miersuae Chronicon, 1872. MPH, wyd. A. Bielowski, Lwow : Nakładem własnym, 1872, t. 2, s. 143–192.

 

Mistrz, Wincenty (tzw. Kadłubek), 1996. Kronika Polska, opr. B. Kürbis, Wrocław ; Warszawa ; Kraków : Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 322 s.

 

Mistrz, Wincenty (tzw. Kadłubek), 2010. Kronika Polska, red. nauk. S. Sierpowski, Kraków : Marketing Room Polska, 269 s.

 

Moravcsik, Gy., 1958. Byzantinoturcica, Berlin : Akademie-Verlag, t. 2, aufl. bd. 2, 376 s.

 

Nawrocki, A., 1988. Szamanizm i Węgrzy, Warszawa : ISKRY, 191 s.

 

Ottonis episcopi Frisingensis chronica sive historia de duabus civitatibus, 1912, ed. A. Hofmeister, MGH. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum separatism editi, Hannoverae ; Lipsiae : Impensis Bibliopolii Hahniani, t. 45, 544 s.

 

P. magistri, qui Anonymus dicitur, 1937. Gesta Hungarorum, praefatus est textumgue recensuit E. Jakubovich, annotations exegeticas adiecit D. Pais, SRH, ed. E. Szentrpétery, Budapestini : Typographiae Reg. Universitatis Litter. Hung. sumptibus, t. 1, s. 13–118.

 

Pauli, 1878. Historia Langobardorum, ed. L. Bethmann, G. Waitz, MGH. Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum saec. VI–IX, Hannoverae : Impensis Bibliopoli Hahniani, 1878, t. 1, s. 12–192.

 

Rocznik kapitulny krakowski, 1872, MPH, wyd. A. Bielowski, Lwów : Nakładem własnym, t. 2, s. 1–78.

 

Rocznik Wielkopolski, 1961, MPH, ed. A. Małecki, W. Kętrzyński, X. Liske, Warszawa : PWN, t. 3, s. 7–42.

 

Simonis de Kéza, 1937. Gesta Hungarorum, A. Domanovsky, SRH, edendo opera praefuit I. Szentpétery, Budapestini : Academia Litter. Hungarica atque Societate Histor. Hungarica in partem impensarum venientibus Typographiae Reg. Universitatis Litter. Hung Sumptibus, t. 1, s. 129–194.

 

Simonis de Kéza, 1999. Gesta Hungarorum, ed. L. Veszprémy, Budapest : CEUPRESS, 235 s.

 

Spinei, V., 2008. The Cuman bishopric – genesis and evolution, The Other Europe in the Middle Ages: Avars, Bulgars, Khazars and Cumans (450–1450), ed. F. Curta, Leiden ; Boston : Brill, s. 413–456.

 

Sroka, S., 2002. A. Wokół kontaktów dawnych ziem węgierskich z Polską w średniowieczu. Budgoszcz : Homini, 133 s.

 

Strzelczyk, J., 1970. Gerwazy z Tilbury. Stadium z dziejów uczoności geograficznej w Średniowieczu, Wrocław ; Warszawa ; Kraków : PAN, 324 s.

 

Strzelczyk, J., 2007. Mity, podania i wierzenia dawnych słowian, Poznań : REBIS, 264 s.

 

Strzelczyk, J., 1987. Od Prasłowian do Polaków. Dzieje narodu i Państwa Polskiego, Kraków : Krajowa Agencja Wydawnicza, 79 s.

 

Strzelczyk, J., 1992. Wandalowie i ich afrykańskie państwo, Warszawa : PAN, 392 s.

 

Strzelczyk, J., 1977. Wandalowie, Słownik Starożytności Słowiańskich.Encyklopedyczny zarys kultury słowian od czasów najdawniejszych do schyłku wieku XII, pod. red. G. Labudy i Z. Stiebera, Wrocław ; Warszawa ; Kraków ; Gdańsk : PAN, t. 6. s. 313.

 

Székely, Gy., 1988. Węgierskie symbole państwowe w dobie Średniowiecza, ich związki z Bizancjum oraz wartości ideowe, Kwartalnik historyczny, r. 95, № 4, s. 21–33.

 

Szúcs, J., 1999. Theoretical elements in Master Simon of Kéza’s Gesta Hungarorum (1282–1285), Simonis de Kéza. Gesta Hungarorum, ed. and transl. L. Veszprémy, Budapest : CEUPRESS, s. XXIX–CII.

 

Szúcs, J., 1988. Wykład pradziejów węgierskich w Gesta Hungarorum Szymona Kézaiego (1282–1285), Kwartalnik Historyczny, r. 95, № 4, s. 35–62.

 

Świętosławski, W., 2006. Ślady koczowników Wielkiego Stepu z X, XI i XII wieku w dorzeczach Wisły i Odry, Lódz : Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 160 s.

 

Tyszkiewicz, L., 2004. A. Hunowie w Europie. Ich wpływ na Cesarstwo Wschodnie i Zachodnie oraz na ludy barbarzyńskie, Wrocław : Wy-wo Uniwersytetu Wrocławskiego, 202 s.

 

Ulewicz, T., 1950. Sarmacja. Studium z problematyki słowiańskiej XV i XVI w., Kraków : Biblioteka Studium Słowiańskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, 211 s.

 

Valay de Sz., 1976. Corona Regia – Corona Regni – Sacra Corona, Ungarm Jahrburch, № 7, s. 37–64.

 

Widukindi monachi corbeiensis Rerum gestarum Saxonicarum, 1935. Libri tres, MGH : Scriptores Rerum Germanicarum in usum scholarum separatism editi, ed. G. Waitz, K. A. Kehr, Hannoverae : Impensis Bibliopoli Hahniani, t. 60, s. 1–154.

 

Żywot Św. Stefana króla Węgier czyli Kronika Węgiersko-Polska, 2003, preł., wstęp i kom. R. Grzesik, Warszawa : DIG, 128 s.

 

Артамонов, М. И. 1962, История хазар, Ленинград: Издательство Государственного Эрмитажа, 521 c.

 

Бибиков, М. В. 1998, Византийский історик Иоанн Киннам о Руси и народах Восточной Европы (тексты, перевод, комментарий), Москва : Ладомир, 186 c.

 

Великая хроника о Польше, Руси и их соседях ХІ–ХІІІ вв.: (Перевод и комментарии) 1987, под. ред. В. Л. Янина, Москва : Изд-во Моск. ун-та, 264 c.

 

Йордан, 2005. О проихождении и деяниях гетов, Великая Степь в античных и византийских источниках: Сборник материалов составление и редакция А. Н. Гаркавца, Алматы : Баур, с. 1255–1282.

 

Ипатьевская летопись, 1998. Полное собрание русских летописей, предисл. Б. Клосса. т. 2, Москва : АРК, 648 с.

 

Лев Мудрый, 2012. Тактика Льва, изд. подготовил В. В. Кучма ; отв. ред. Н. Д. Барабанов, Санкт-Петербург : Алетейя, 368 с.

 

Литаврин, Г. Г., 1976. Некоторые особенности этнонимов в византийских источниках, Вопросы етногенеза и этнической истории славян и восточные романцев (методология и историография), отв. ред. В. Д. Королюк, Москва : Наука, с. 198–217.

 

Перени, Й., 1973. Угры в «Повести временных лет», Летописи и хроники. 1973. Памяти А. Н. Насонова, Москва : Наука, с. 92–102.

 

Песнь о Нибелунгах, 1972, пер. и прим. Ю. Б. Корнеева, Санкт-Петербург : Наука, 344 с.

 

Плетнева, С. А., 1990. Половцы, Москва : Наука, 210 с.

 

Плетнева, С. А., 1986. Хазары, Москва : Наука, 92 с.

 

Феофилакт Симокатта, 2005. История, Великая Степь в античных и византийских источниках : Сб. материалов, сост. и ред. А. Н. Гаркавца, Алматы, 2005, с. 583–638.

 

Шушарин, В. П., 1997. Ранний етап этнической истории венгров, Москва : РОССПЭН, 512 с.

 

Щавелева, Н. И., 1990. Польские латиноязычные средневековые источники: Тексты, перевод, комментарий, Москва : Наука, 218 с.



Посилання

  • Поки немає зовнішніх посилань.


Свідоцтво про державну реєстрацію: серія КВ № 7972 від 9 жовтня 2003 р. Наказом Міністерства освіти і науки України збірник включено до КАТЕГОРІЇ «Б» Переліку наукових фахових видань України, в яких можуть публікуватися результати дисертаційних робіт на здобуття наукових ступенів доктора і кандидата наук у галузі «ІСТОРИЧНІ НАУКИ» (Наказ МОН України № 1301 від 15.10.2019 р., додаток 8). Періодичність: два рази на рік. Мова публікацій: українська, російська, англійська. Засновник: Державний вищий навчальний заклад «Ужгородський національний університет». Адреса: пл. Народна 3, м. Ужгород, Україна, 88000 Телефон: +380506928781 E-mail: jurij.danilec@uzhnu.edu.ua. ISSN: 2523-4498